Sunday, April 23, 2017

एकै टेकमा तीन अन्तरा

कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित

बम्बै, २०......

गति रोधक पुढे आहे
सडकको किनारामा ट्राफिकको सूचना गाडिएको बोर्डमा मराठीमा लेखिएको थियो, अगाडि स्पीड ब्रेकर छ ।

बम्बैको (त्यतिबेला सम्म शिव सेनाले मुम्बइ भनेर नामाकरण गरिसकेको थिएन) ट्रपिकल मौसम संधै जस्तै उच्च आर्द्र थियो । भतभती नपोले पनि ३२ ३४ डिग्री सेल्सियसको गर्मीमा पसीना भने खलखली आइरहेको थियो । शायद जुन उद्देश्यले हामी हिंडिरहेका थियौं, त्यो काम फत्ते होला कि नहोला भन्ने कुराको कौतुहलताले पनि अलि बढी पसीना आएको थियो कि? इण्डियन एक्सप्रेस पत्रिकाका एक जना परिचित पत्रकारले बन्दोवस्त गरिदिएको प्रिमियर पद्मिनीमा म, डा. सुबोधकुमार पोखरेल र भूपेन्द्र रायमाझी जुहु तारा रोडको म्यूजिसियन्स स्टूडियोबाट पश्चिम बम्बै, बान्द्राको पेरी क्रस रोड अवस्थित सन बीम भन्ने घर तिर लागिरहेका थियौं । म हामीले भेट्न जान लागेको मान्छेको बारेमा सोचिरहेको थिएँ । ती मान्छे मेरा लागि अपरिचित थिएनन् । उनका बारेमा मलाई निकै नै धेरै थाहा थियो । म उनको डाइ हार्ड फ्यान थिएँ ।

ती मान्छे थिए हिन्दी चलचित्रका प्रख्यात गायक तलत महमूद ।

तलत महमूद, जसलाई हिन्दी पाश्र्व गायनका स्वर्णिम स्वर भनेर भनिन्छ, जसले गाएका तुलनात्मक रुपमा थोरै तर एक से एक गीतहरु मध्ये अधिकांश त मलाई मुखाग्र नै थियो, छ पनि । उनका फिल्मी गीतहरु मात्र नभै उनले पाश्र्व गायन शुरु गर्नु अघि अल इण्डिया रेडियोमा गाएका गजलहरु समेत पनि मैले खोजीखोजी बटुलेको थिएँ । त्यतिबेला उनका गीतहरुको म यति हदसम्मको प्रशंसक थिएँ, मलाई मानिसहरुले तलत महमूदको सानोतिनो इन्साइक्लोपेडिया भनेर भन्थे । भारतीय राजदूतावासको कुनै एउटा जमघटमा सन्दर्भवश तलत महमूदका गैर फिल्मी गजलहरुका बारेमा मेरो कुरा सुनेर नबिल बैंकका त्यतिबेलाका कार्यकारी अध्यक्ष जी एस श्रीवास्तवले भनेका थिए,
‘तलत महमूदका कारण तिम्रो र मेरो बीचमा पुस्ताअन्तर छैन केटा ।’

त्यतिबेला मैले भर्खर बीस काटेको थिएँ र उनी सत्तरी माथिका थिए ।
तिनै स्वरका जादूगर तलत महमूदलाई भेट्न हामी जाँदै थियौं । फोनमा तलत महमूदले हामीलाई समय दिएका थिए । ती तलत, जो हाम्रो पुस्ताका लागि लौ त भनौं भने इतिहासका पाना भैसकेका थिए । तिनै गायकलाई छिटो भेट्न पाए हुन्थ्यो भन्ने एक किसिमको व्यग्रता थियो । तर बम्बइको व्यस्त ट्राफिकलाई त्यो भावनासंग कुनै सरोकार किन हुन्थ्यो र? त्यसैले हामी चढेको गाडी आफ्नै पाराले बढ्दै, रोकिंदै, बढ्दै थियो । मेरो मन भने कुनै टुक्रे ओस्ताद झैं तलतले गाएका सुमधुर गीतहरु एक पछि अर्को गर्दै गुन्गुनाइरहेको थियो ।

डाक्टर पोखरेलले निर्माण र निर्देशन गर्ने चलचित्र मनकामनाको पटकथा लेख्दा त्यसमा एउटा मार्मिक तर रोमाण्टिक गीतको लागि स्थान बनेको थियो । शैलेश आचार्यले त्यसका लागि बडो सुन्दर शव्दहरुको तालमेल जोहो गरेका थिए । अनि भूपेन्द्र रायमाझीले त्यसका लागि साह्रै मीठो मेलोडी तयार गरेका थिए । त्यो गीतको लागि एउटा अलग्गै स्वर भए हुन्थ्यो भन्ने मेरो मनाशय थियो । रेकर्डिंग बम्बइमा हुने भएकोले त्यहाँ गएको बेलामा किन तलत महमूदको स्वर त्यसका लागि उपयोग नगर्ने भन्ने कुरा म भित्रको तलतको प्रशंसकले अनायासै उठाएको थियो । त्यसैले हामी तलत महमूदलाई भेट्न जाँदै थियौं । उनलाई हाम्रो आगमनको खास कारण भने भेटेरै बताउनु उचित हुन्छ भन्ने हाम्रो ठम्याइ थियो ।

जतिबेला तलत महमूद कोठा भित्र पसेका थिए, उनी मैले क्यासेटका कभरहरुमा देखेको जति तरुना त थिएनन् । तर पनि सङ्गीतमा समर्पित सही साधकहरुको अनुहारमा एउटा अलग्गै आभा हुन्छ, तलतमा त त्यो झनै बढी भएको मैले पाएँ । उनको बोली नै पनि कुनै गीतभन्दा कम सङ्गीतमय थिएन । हामीले आफ्नो उद्देश्य बताएपछि तलत महमूद आश्चर्यचकित भएका थिए । उनको गायनको उत्तरार्द्धमा कसैले आएर नेपाली सिनेमाको लागि गाउन भन्छ होला भन्ने उनको कल्पना भन्दा परको कुरा रहेछ । त्यो हामीलाई बताउँदा उनको स्वरमा हर्षको कम्पन थियो । तलत आफ्नो गायनमा पनि त्यो कम्पनका लागि मानिन्छन् । मैले आफ्नो तलत ज्ञान सुनाएर पनि तलतलाई प्रभावित गर्न खोजेको थिएँ । श्रीवास्तवले जस्तो पुस्ता अन्तरको कुरा नगरे पनि अर्को देशको एउटा नपत्याउँदो फुच्चे प्रशंसक भेट्दा पक्कै पनि उनी खुसी भएका थिए । मृदुभाषी र सानो स्वरमा बोल्ने तलत त्यति महान कलाकार भएर पनि हामीसंग बडो नम्रताका साथ प्रस्तुत भएका थिए । थोरै उपलव्धिमा नै धरहराको बार्दली चढेर अरुलाई मान्छे गन्न छाड्ने र छोटै समयमा ‘पुनर्मुसिको भवः’ लाई सार्थक गर्नेहरुका लागि त्यो एउटा गतिलो पाठ थियो ।
तलतले त्यति बेला भनेका थिए,
‘मलाई सम्झेर आउनु भयो, यो मेरो लागि सम्मान हो । तर मेरो स्वरमा अब त्यो पहिलेको खूबी बाँकी छैन ।‘

सत्य पनि त्यही नै थियो । उनलाई हामी उनको गायनको शिखरमा भेटिरहेका थिएनौं । उनले सिनेमामा गाउन छोडेको धेरै भैसकेको कुरा पनि मलाई थाहा थियो । झण्डै पन्ध्रबीस वर्ष अघि ‘जहाँ आरा’ नामक सिनेमामा ‘फिर वही रात वही गम वही तन्हाई है' भन्ने गीत गाए पछि उनले सकृय गायनमा बिट मारेका थिए । त्यसपछि एकै पटक लामो बिश्राम पश्चात् एचएमभीले उनको एउटा गैरफिल्मी गजलको एल्वम निकालेको थियो, ‘गजल के साज उठाओ ।’ त्यसमा आफूले गाएका गजलहरुबाट उनी आफै पनि शतप्रतिशत सन्तुष्ट भएका रहेनछन् ।
तलत महमूदले हामीलाई त्यसैको चार लाइन गाएर नै सुनाए, 
हरेक मोड से मिलता है रास्ता कोई
नजर तो ढूंड ही लेती है आसरा कोई

अनि निर्णय पनि हामीलाई नै सुम्पिंदै भने,
‘मेरो स्वर यस्तो भैसकेको छ । तर यति पर अर्को देशबाट मलाई अनुरोध गर्न आउनुभएको छ । तै पनि मलाई गाउनै पर्छ भन्नुहुन्छ भने म तपाईंहरुलाई नाईं भन्दिन ।‘
हुन त उनको स्वर गाउनै नहुनेगरि बिग्रिएको थिएन । हो, कम्पन अलि बढी थियो र कानमा मिश्री खनाएको जस्तो उनको स्वरको मिठासलाई बुढ्यौलीले अलिकति कम गरिदिएको मात्र थियो । तर खस्केको स्वरमा गाउन नचाहने उनको आशयलाई हामीले सम्मान नगर्न सकेनौं । तलत महमूदलाई पनि नेपाली चलचित्रको लागि गाउन नपाएकोमा लागेको अव्यक्त दुःख उनको आँखामा देखेको मलाई भान भयो । उनीसंग विदा लिएर फर्कने बेला लागिरहेको थियो, जिन्दगीको कटु सत्य नै हो, हरेक आरोहसंग तिनका अवरोहहरु पनि हुन्छन् । त्यसैले हामीले कुनै पनि कलाकारको सही सम्मान गर्ने हो भने आफ्नो चरमचुलीबाट ओरालो झर्न थालेपछि उसलाई उसले कायम गरेको मापदण्ड भन्दा कमजोर काम गर्न करबल गर्न हुन्न । त्यसो भयो भने मात्र उसका आरोहहरु श्रोताहरुको मनमस्तिष्कमा कालान्तर सम्म अमर अजर बनेर रहन्छन्, उदाहरण बनेर रहन्छन् ।
बम्बइबाट त्यो गीतको रित्तो म्यूजिक ट्रयाक बोकेर हामी फर्क्यौं ।

काठमाण्डौ, २०..........

कमलादीको सिम्फोनीमा बम्बैबाट ल्याइएका अरु ट्रयाकहरुमा धमाधम स्वरांकन गर्ने काम भैरहेको थियो । तर त्यो गीतमा कुनै फरक स्वर भैदिए हुन्थ्यो भन्ने चाहना अझै पनि थियो । तलत महमूदको लागि भनेर तयार गरिएको गीतमा न्याय गर्ने तर अरु भन्दा फरक स्वर कहाँ खोज्ने ? अचानक दिमागमा एउटा नाम आयो । त्यो नाम एकजना यस्ता गायकको थियो, जसको तलत महमूदसंग धेरै समानता थियो । उनले पनि सकृय गायन छोडेको निकै नै भैसकेको थियो तर तलतको जस्तो स्वर खस्केकोले होइन । तलत जस्तै उनी पनि मधुरो र मीठो स्वरका लागि विकल्परहित मानिन्थे । उनले पनि थोरै गाएका थिए तर श्रोताहरुको मनमगजमा अमिट छाप छोडेका थिए । तर यति धेरै समानता हुँदाहुँदै पनि उनको आफ्नै उँचाई थियो, आफ्नै विशेषता थियो । उनको गायन आफैमा विशिष्टताको एउटा मापदण्ड थियो । त्यो नाम थियो बच्चुकैलाशको ।

मैले उनको नाम लिनासाथ फेरि एक पटक भूपेन्द्र रायमाझी र डा सुबोध उत्साहित भए । तर बच्चुकैलाशले त गाउन छोडिसकेका थिए । उनले बीसौं वर्ष अघि मनको बाँधमा पहिलो र अन्तिम पटक सिनेमाको लागि गाएका थिए । त्यसैले बच्चुकैलाशले गाउन मान्लान् भन्ने कुराको कुनै भर थिएन । तर म एकोहोरो भैसकेको थिएँ । त्यो फलामको च्यूरा चपाउने जिम्मा लिएर म उनको निवासमा गएँ ।

उनलाई त्यसका लागि राजी गर्न नभन्दै निकै नै कठीन परिश्रम गर्नु परेको थियो । फकाएर, घुक्र्याएर, ठुस्केर, म जन्मनु अघि देखिको उनको पारीवारिक सम्बन्धको दुहाइ दिएर अनि धर्नै कसेपछि अन्ततोगत्वा बच्चुकैलाश त्यसका लागि राजी भए । उनी रेकर्डिंगका लागि सिम्फोनीमा आउँदा सबै उत्साहित थिए । आफ्नो सौम्य, गम्भीर र गरिमामय मुद्रामा उनले एक दुई पटक गीतको ट्रयाक सुने । अनि बच्चुकैलाशले भूपेन्द्र रायमाझीलाई एकपटक गाएर सनाउन अनुरोध गरे । भूपेन्द्रले हार्मोनियम समातेर गाइसकेपछि उनी माइक्रोफोन अघि गएर उभिए । रेकर्डिष्ट दीप तुलाधर आफ्ना कुशल औंलाहरुलाई रेकर्डिंग मेसिनका फेडरहरुमा फैलाउन थाले । यस्तो लागिरहेकोथ्यो, मानौं कुनै महत्वपूर्ण खेल शुरु हुनलाग्दा मैदानमा फुटवल खेलाडिहरु आआफ्नो स्थानमा व्यवस्थित हुन खोजिरहेका छन् । बच्चुकैलाशको गीतको रेकर्डिंग हुनु कुनै विश्वकप फूटवलको फाइनलभन्दा कम कुरो पनि त थिएन । त्यो अवसरको प्रत्यक्षदर्शी हुन पाउँदा मेरो मुटुको चाल नै द्रुत गतिमा जाकिर हुसेनको तबला बजे जस्तो भैरहेको थियो । दीप तुलाधरको एक दुइपटक अभ्यास गर्ने कि भन्ने भनाइलाई काट्दै बच्चुकैलाशले नम्र स्वरमा भने,
"यसो गरौं न, रेकर्ड पनि गर्दै जाऔं, जहाँजहाँ हुन्छ, भैहाल्छ, हुन्न?"
त्यति वरिष्ठ गायकको कुरा कसले काट्न सक्छ र? ट्रयाक बज्न थाल्यो, दीप तुलाधरको औंलाले रेकर्डको स्वीच थिचिसकेको थियो । बच्चुकैलाश गीतको भावमा डुबेर गाउन थाले,
फूल टिपेर मायाको चढाउँदैछु मायालुलाई
गम्किन्छ सुवाष अवश्य एकदिन त्यो मुटुको अन्तर भित्र
धुन बुनेर ह्दयको सुनाउँदैछु मायालुलाई
बज्नेछ गीत अवश्य एकदिन त्यो मुटुको अन्तर भित्र

स्पीकरबाट आइरहेको उनको ओजपूर्ण स्वरले त्यतिबेला स्टूडियोको वातावरणलाई अचानक कुनै आरती भैरहेको मन्दिर, प्रार्थना भइरहेको मस्जिद अथवा चर्च जस्तो बनाइदिएको थियो । मन्त्रमुग्ध भएर त्यहाँ उपस्थित सबै उनको स्वरका आरोह र अवरोहमा तैरिरहेका थिए । सामान्यतया गीतहरुका अन्तरामा एउटै मेलोडी हुने गर्छ तर तीन अन्तरा लामो त्यो गीतका अन्तराहरुमा बिविधता थिए । तर एकै छिन अघिमात्र सुनेको धुन र सङ्गीतमा अगाडिको कागज हेरेर बच्चुकैलाशले पूरै तीन अन्तरा यसरी गाए, मानौं त्यो वाल्यावस्थादेखि उनले हरेक दिन गाइरहेको गीत हो ।
ट्रयाक रोकिइसकेको थियो, स्पूल चलेको सानो आवाज बाहेक अरु केही सुनिएन । सबै मौन र अवाक थिए । अनि फेरि बच्चुकैलाशको आवाज स्पीकरमा गुञ्जियो,
"भयो?"

दीपले भूपेन्द्रलाई ट्वाँ परेर हेरे, भूपेन्द्रले सहमतिमा टाउको हल्लाए । गीतको रेकर्डिंग सकिइसकेको थियो । उनी बाहिर आएर एकपटक आफूले गाएको सुने । कतै कही नमिलेको भए फेरि गाउन पर्छ कि भनेर सोधे । तर ६ मिनेटभन्दा लामो त्यो जटिल गीत उनले एकैपटकमा यसरी गाएका थिए, कतै केही फेरि गाउने आवश्यकता नै थिएन । म सोचिरहेको थिएँ, त्यो गीत अरु कसैले पनि गाएको भए यो भन्दा सुन्दर हुन सक्दैनथ्यो । तलत महमूदले त्यो गीत गाउन नसक्नुको यो भन्दा सुखद अरु परिणाम हुनै सक्दैनथ्यो भन्नेमा हामी सहमत भयौं ।

यस्ता गायक स्वघोषित सन्यास लिएर गायनबाट अलग भएर बस्नु नेपाली सङ्गीतको लागि ठूलो अन्याय र श्रोताहरुका लागि त्यो भन्दा ठूलो अत्याचार हो भन्ने मलाई अझै पनि लाग्छ । बच्चुकैलाशको स्वर अझै पनि बिग्रेको छैन, त्यसैले उनलाई माया गर्ने सम्पूर्ण श्रोताहरुका तर्फबाट एउटा जिज्ञासा, भोलि कुनै दिन तपाईंलाई साँच्चै गाउन मन लाग्यो तर त्यतिबेला तलतको जस्तै स्वरले चाहिँ साथ दिन छोडिसकेछ भने? हुनसक्छ भने आफू र श्रोताहरुमाथि अन्याय गर्न छोडिदिनुस् । यो घुर्की कसका लागि?

तपाईंजस्ता पुत्र सरस्वतीले एकदमै थोरै जन्माएकी हुन्छिन् ।

महासंक्रामक भाइरस- रेशम (१६ वर्ष पहिलेको लेख)

२०५८ असोज २० गते कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित

अहिले एउटा भाइरसको जगजगी छ। योरेडियोको तरंग, क्यासेट पसल र रेशम भाइरसग्रस्त मान्छेहरूको मुखबाट फैलिरहेको छ र यसले पहिले सीधै कानमा, अनि बिस्तारै मगज र मनमा असर गर्छ । यसबाट प्रभावित मान्छे रेशम गाऊन थाल्छ र गाएको गायै हुन्छ। कसरी र कहाँबाट शुरु भयो त यो महासंक्रामक भाइरस?

मिति:  बैशाख १, २०५८
स्थान:  स्वयम्भूको छेऊको एउटा साउण्डप्रूफ कोठा
पात्रहरू:अमृत गुरुङ, रत्नमान गुरुङ, नरेश थापा, ध्रुव लामा, माइकल भनिने महेश पुन (समटिष्मा भन्दा नेपथ्य समूह)

पाँचजना युवाहरू भेला भएर योजना बनाए। अब केही गर्ने बेला भेसकेको छ । चुपचाप लागेर बसेको धेरै भइसकेको छ। शुभचिन्तकहरू खोजीनीति गर्न थालिसके, बिगार चाहनेहरू काखी बजाउन थालिसके। तर यसपटक उनीहरू केही नयाँ गर्न चाहन्थे, पुरानै ढाँचामा अड्किन चाहँदैनथे। त्यसपछी ऊनीहरूले ५ महीना घुँडा धसेर आविष्कार गरे, एउटा महासंक्रामक भाइरस- रेशम। रेशमलाई म यसकारण भाइरस भन्दैछु किनभने यसले आफ्नो संसर्गमा आउने कुनै पनि कानलाई यति छिटो प्रभाव पार्छ, त्यो सुन्ने मान्छे ‘रेशम....रेशम’ भन्न थालिहाल्छ। कुनै पनि भाइरसभन्दा छिटो फैलिरहेको छ रेशम, सङ्गीतप्रमीहरूको बीचमा। यस तथ्यको ज्जवलन्त उदाहरणहरू मैले देखेको छु।

मिति: असोज १, २०५८
स्थान: नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठान
पात्र: नेपथ्य र खचाखच भरिएका दर्शकहरू

चार वर्षपछि नेपथ्यले कन्सर्ट गर्दैथ्यो। ५ बजे शुरु हुने भनिएको कार्यक्रमको पर्दा अझै खुलेको थिएन। नेपथ्यको रेशम भाइरस फैलिन थालेको भर्खर ५ दिन भएको थियो। अर्थात्, रेशम एल्वम निस्केको ५ दिन मात्रै भएको थियो। साधारणतया ५ दिनमा श्रोताहरूले एल्वम बजारमा आएको जानकारी पनि राम्ररी पाएका हुँदैनन्। ‘रेशम’ एल्वमको शीर्ष गीत राम्ररी रेडियोमा बज्न पनि पाएको छैन। टिभीमा म्यूजिक भिडियो पनि बनेको छैन। तर पनि जब पर्दा खुल्यो, नेपथ्य स्टेजमा देखा पर्‍यो, सबै दर्शक एकै स्वराम कराउन थाले, ‘रेशम......रेशम.....’

नेपथ्यले शुरु गर्‍यो आफ्नो पुरानो गीत ‘तिम्रो आगमन’बाट। त्यो सकिन नपाउँदै दर्शक फेरि कराउन थाले, ‘रेशम.....रेशम....’। नेपथ्यले त्यसपछि फेरि रेशम भाइरसलाई मुक्त गर्‍यो। सारा प्रेक्षालय रेशम भाइरसको चपेटामा आयो। रेशम भाइरसले ग्रस्त पारेपछि त्यसले मान्छेलाई संगै गाउन बाद्य बनाउँछ, झुम।न बाध्य बनाउँछ। प्रतिरोध क्षमता बढी हुनेहरू कुर्सीमा बसेर थपडी मात्र बजाउँदै थिए भने कमजोर श्रोताहरू उठेर नाच्न थालिसकेका थिए। रेशम भाइरसले ग्रस्त दर्शकश्रोताहरूले २१ वटा हरू गीत सुनेर पनि चित्त बुझाएनन् र अन्त्त्यमा फेरि नेपथ्यले रेशम नगाइ सुख पाएन। यसपटक रेशम भाइरसको प्रभाव अझै कडा थियो, कोही पनि कुर्सीमा बसिरहन सकेनन्-सबै संगै नाच्न गाउन थाले। बेला-बेलामा त यस्तो लाग्थ्यो, मानौं गाउने नेपथ्य हैन, दर्शकश्रोताहरू हुन् किनकि जब करतल ध्वनिमाउनीहरू ‘रेशम’ भन्थे, नेपथ्यले गाएको सुनिंदैनथ्यो।

रेशम भाइरस त्यसपछि प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट बाहिर निस्क्यो र काठमाण्डौको हावामा फैलिन थाल्यो। यसको संक्रमण जारी नै छ।

मिति: असोज ५ र ६ गते, २०५८
स्थान: पोखरा
पात्र: अन्नपूर्ण एफएम, पोखरा एफएम, हिउँचुली एफएम, माछापुच्छ्रे एफएम र पोखराका श्रोताहरू

पोखरा टेक्नासाथ रेशम भाइरसको प्रभावले पोखरा ग्रस्त भैसकेको थाहा भयो। ट्याक्सी, पसल, रेष्टूराँ र एफएमका तरङ्गहरू सबैतिर ‘रेशम-रेशम’ सुनिन्थ्यो। सबैभन्दा अचम्म युवाहरू एकआर्कासंग भेट्दा हात मिलाउँदा ‘रेशम’ भन्दै भेटेका देखिन्थे। साँझपख चियर्स गर्नेहरू चियर्सको साटो ‘रेशम’ भन्दै गिलाँस जुधाइरहेका भेटिन्थे। महेन्द्रपुलमा ‘नेपथ्य लाइभ २००१’ का तुल, पोष्टरहरू, चिप्लेढुङ्गामा कन्सर्टको टिकट स्टल अनि यता र उति ट्याक्सीमा माइकिंगले असोज ७ गते पोखरामा नेपथ्यको कन्सर्टको जानकारी दिइरहेका थिए।

मिति: असोज ७ गते, २०५८
स्थान: दीपेन्द्र सभा गृह
पात्र: भाइरसका जन्मदाताहरू र भाइरस पीडित चानचुन १३०० श्रोताहरू

५ बजे भनेको कन्सर्ट साढे ६ बजेमात्र शुरु हुन सक्यो किनभने टिकट किन्न ढोकामा जम्मा भएको हुललाई नियन्त्रण गर्न धौ-धौ परिरहेको थियो।  झन् सुरक्षाको कारण देखाएर प्रहरीले सबैको शरीर खानतलाश गरेर मात्र भित्र छिराइरहेको हुनाले कार्यक्रम डेढ घण्टा ढीला भैसकेको थियो। रेशम भइरसको प्रभाव चरममा थियो। भित्र गएकाहरू सबै एकै स्वरमा ‘रेशम-रेशम’ कराइरहेका थिए। अचम्म लाग्दो कुरो, एउटा राम्रो गीत-सङ्गीतले कसरी सबैको आवाजलाई एउटै शव्दमा बाँधिदिन्छ। सभागृह हेर्दाहेर्दै भरिन लाग्यो। यसपटक नेपथ्यले शुरुमै रेशम भाइरस प्रयोग गर्‍यो। त्यसपछि नयाँ र पुराना गरेर २०-२२ वटा गीतहरू गायो।

एक दिन अघि अमृतलाई फ्यारेन्जाइटिस भएको थियो। ऊ एण्टिबायोटिक खाइरहेको थियो। तै पनि उसले २१ वटा गीतहरू गायो। एउटै थलोमा उभिएर। उसले गाएका धेरैजसो गीतहरू निकै माथिल्लो सुरमा कराउनुपर्ने खालका थिए। अन्त्यमा लौ त भनौं भने उसको स्वर सुक्ने स्थितिमा पुगिसकेको थियो। तर रेशम भाइरसले ग्रस्त श्रोताहरू त्यो बुझ्न सक्दैन थिए। उनीहरू हेरक गीतपछि ‘रेशम वान्स मोर’ भनेर कराइरहेका थिए। अमृतले अन्त्यमा फेरि रेशम नगाइ धरै पाएन। म सोच्दै थिएँ, कतै अमृत भूत त हैन? संगै ननाच्ने र नगाउने कोही पनि थिएन। नरेश, रत्न र महेशका गितारका तारहरू र ध्रुवको ड्रमसेट पनि त्यति नै सकृय थिए। झन् ध्वनि संयन्त्र र प्रकाशको जादूमयी संयोजनले हामीलाई बेग्लै संसारमा पुगेको भान भैरहेको थियो।

कन्सर्ट सकियो।

कार्यक्रम शुरु हुने अघि हामीलई कसैले सुनाएको थियो, पोखराका दुई थरि ग्याङ्गले एकआर्कालाई कन्सर्टको बेला गोद्ने योजना बनाएका छन् रे। अलि-अलि सतर्क थियौं हामी सबै। कतै ती दुई ग्याङ्को झगडाले कन्सर्टलाई असर पो गर्ने हो कि? तर या त हल्ला उडन्ते थियो, या रेशम भाइरसको प्रत्यक्ष संसर्गमा आएर उनीहरूले वैरभाव बिर्से, नेपथ्यसंगै गाएर झगडा गर्न बिर्से। पोखराका दर्शकहरू, वास्तवमा मैले निकै संयमित, सकृय र सङ्गीतप्रेमी भएको अनुभव गरेको छु।

यो भाइरसबाट बच्ने कसरी?
रेशम भाइरसबाट बच्ने एउटै उपाय छ, ‘रेशम’ नसुन्ने। सुनेपछि तपाईँ यसको संक्रमणबाट बच्न सक्नुहुन्न। तर के तपाईँ कान थूनेर हिंड्न सम्भव छ? हावामाफैलिसकेको रेशम भाइरसलाई कानसम्म पुग्नबाट रोक्न सम्भव छ? छ भने पनि के तपाईँ चाहनुहुन्छ त्यो? पोखरा सभागृहको लबीमा त्यहाँको क्यासेट पसलेले सानो स्टल राखेर रेशम एल्वन बेच्न बसेका थिए। बोल्न-सुन्न नसक्ने भिन्न क्षमता भएकाहरूको संघका साथीहरू स्वयमसेवकका रूपमा सकृय थिए। उनीहरु मध्येकै एकजना रेशम एल्वम किन्दै थिए।  मैल अचम्म मानेर उनलाई ईशारामा किन किनेको भणेर सोधें। उनले ईशारामै मुस्काउँदै बताए,
“राम्रो छ जस्तो लाग्यो। घरमा अरुहरूले सुन्छन् नि।”

यो हो रेशमको मैले देखेको प्रभाव। साँच्चै नेपथ्यको रेशम गीत हैन, भाइरस नै रहेछ। अनि यो एल्वम हैन, महामारी रहेछ भन्ने निष्कर्षमा पुग्न म बाध्य भएँ।

Saturday, April 22, 2017

सरकार

वैशाख ९, २०७४- कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित 

उसलाई लाज लाग्दैन, ऊ त सरकार हो
सरकारलाई न घामले पोल्छ,
न पानीले नै भिज्छ ऊ
उसलाई दु:ख लाग्दैन, ऊ सरकार हो
कहाँ लाग्छ र सरकारलाई अन्नको भोक
खानुपर्दैन उसलाई अरुलाई जसरी
चिन्ता हुँदैन उसलाई हातमुख जोर्ने
तै पनि खै कसरी हो कुन्नि
हर बिहान हाम्रो अघि, वरिपरि, चारैतिर
थुप्र्‍याउाछ ऊ थुप्रोथुप्रो विष्टाहरु
चपाइएका छन् जसको लागि, हाम्रा सपना, भविष्य र वर्तमान
सरकार, हामीलाई भूतका कुराहरु सुनाउँछ–चेताउँछ
भविष्यका भयावह परिणामको गर्छ सदृश्य वर्णन–तर्साउँछ
कहिलेकाहीं मृगमरीचिकाजस्तै सुन्दर सपनाहरु देखाउँछ,
कुदाउँछ हामीलाई शीतल भ्रम देखाएर
तबसम्म, जबसम्म
फत्रक्क भएर गोडा हामी, बालुवाको थुप्रोमा पछारिन्नौं
अनि हाम्रो निस्प्राण शरीरमा सरकार ओढाउाछ छाता,
कहिले कुनै दलको, कहिले चन्द्रसूर्यको
सरकार गोही हो, सिकार निल्ने बेला ऊ चुहाउाछ
दुई थोपा नुनिलो आासु

उसका लागि हामी मात्र बूढीऔंला हौं
बेला–बेला जसको नङमा कालो दल्नुपर्छ,
सायद निधारमा पनि
उसलाई साकार बनाउनका लागि
हामी फगत मुठ्ठी हौं, कस्सिनुपर्छ
ऊ बन्नका लागि
हामी फुटेका इाटाका टुक्रा भै यताबाट उता हुर्‍याइनुपर्छ
थोत्रा टायरहरु हौं हामी, उसका लागि बेला–बेला बल्नुपर्छ
उसको आँखा पीरो हुादैन, सरकारको त आँखै हुँदैन
कहाँ निस्सासिन्छ र उसको सास, सरकारको त प्राणै हुादैन
ऊ हामीलाई उडाउँछ धूलो बनाएर, नारा बनाएर घन्काउँछ हामीलाई
मतपत्र बनाएर छाप्छ ऊ हामीलाई, कुच्च्याएर बाकसमा कोच्छ
फेरि सम्याएर हामीलाई गन्छ
ऊ जित्छ हाम्रा हारहरुमा कुल्चेर, अनि गलामा भिर्छ हार नै बनाएर
हामीसँगै घोचिएर, घाइते हुन्छन् मालामा उनिएका फूलहरु
अलिअलि गरेर मर्छन् हामीसँगै, हामीजस्तै पीडादायी मृत्यु
हाम्रो मृत्यु उसलाई दुख्दैन, सरकारमा समवेदना हुँदैन
उसको चौडा काँध हुन्छ तर, बोकेर हिंड्दैन ऊ हामीलाई
सरकार पिँध नभएको लोटा हो
कुनै पनि बेला जतासुकै पनि
पुल्टुङ्ग पल्टिन सक्छ
रगत उसको प्रिय पेय पदार्थ हो,
हर दिन लठ्ठ रहन्छ त्यै पिएर
बनेको छैन आजसम्म रगत सुँघ्ने मापसे यन्त्र,
त्यसैले, निस्फिक्री घुम्छ सहरका गल्लीगल्लीहरुमा
मातेको सरकार
मातेको सरकारलाई केही थाहै हुँदैन

Friday, April 21, 2017

पामुकको म्युजियम, केमलको ताजमहल

आश्विन २, २०७२- इस्तानबुल-टर्की

भूमिगत मेट्रोबाट ओर्लेर इस्तानबुलको ताक्सिम स्क्वायरमा उभिएको छु । गन्तव्य यहाँबाट दस बाह्र मिनेट पैदल दूरीमा छ । यहाँको पुरानो ट्रामको लिक गएको तिर चुकुरसिम्मा भन्ने ठाउँमा मलाई पुग्नु छ ।
गलाता टावरबाट इस्तानबुल शहरको दृश्य
गलाता टावरबाट इस्तानबुल शहरको दृश्य

अनि मैले फेला पार्नुछ, ओरान पामुकको अनौठो सिर्जना म्युजियम अफ इनोसेन्स । टर्कीका यी लेखकलाई सन् २००६मा साहित्यतर्फको नोबल पुरस्कार प्रदान गरिएको छ । तर एउटा समस्या छ । यहाँ अंग्रेजी बुझ्ने मानिस पाउनु भनेको जाउलाखेलको सदर चिडियाखानामा जिराफ पाउनुजत्तिकै दुर्लभ छ ।

‘डू यू स्पिक इङ्लिस ?’ भनेर सयजनालाई सोद्धा एकजनाले मात्र ‘लिटिललिटिल’ भन्छ । अनि उसको लिटिललिटिल पनि त्यही एउटा शब्द बुझ्ने र बोल्ने हुँदोरहेछ ।
ताक्सिम स्क्वायरबाट चुकुरसुम्मा, अनि पामुकको म्युजियम कता हो भनेर भनेर पत्ता लगाउन सजिलो थिएन । हुन त यहाँका मानिसहरू बडो सहयोगी हुन्छन् । सुनेको छु, कुनै ठाउँ सोध्यो भने थाहा नभए पनि त्यसो नभनी कतै न कतै त पुर्‍याई नै दिन्छन् ।

तैपनि जोखिम मोलेरै दुईजनालाई सोधीहेर्छु । नभन्दै दुबैले दुई विपरीत दिशातिर औंल्याइदिन्छन् । मलाई दोधार हुन्छ, कसको कुरा पत्याऊँ?
टर्किस लिराको सिक्कालाई गाई कि त्रिशूल गरौं ?

म एकपटक फेरि इन्टरनेटको नक्साको भर पर्छु र त्यसले भनेजस्तै ट्रामको लिकैलिक निकै पर पुग्छु । अनि मेरो आँखा एउटा किताब पसलमा पर्छ । यहाँ त कसो थाहा नहोला? म भित्र छिर्छु, पसलेले मुस्कानका साथ मेरो स्वागत गर्छ ।

म उसलाई म्युजियम जाने बाटो सोध्छु, उसले एउटा ओरालो बाटोतिर इसारा गर्छ । गलातासरायको ट्याक्सी पार्कमा पुगेर देब्रे मोडिन भन्छ । अनि म्युजियमसम्बन्धी एउटा पुस्तक भिडाउन खोज्छ । त्यहाँ किन्दा महँगो पर्छ, आफूले सस्तोमा दिने ‘बम्पर अफर’ पनि दिन्छ । म आफ्ना तीसवटै दाँत देखाएर ‘तेसिक्विलर’(धन्यवाद) भन्दै निस्कन्छु ।

ठाडो ओरालो झरेर देब्रे मोडिनासाथ नपत्याउँदो गल्लीमा अचानक परैबाट म म्युजियम अफ इनोसेन्स ठिङ्ग्रिङ्ग उभिएको देख्छु । रातो रंग पोतिएको सानो बाहिरबाट हेर्दा चारतल्ले त्यो घरको फोटो मैले देखेको छु ।
तर युरोपियन वर्ष म्युजियमको रूपमा पुरस्कृत सो भवन त्यति साधारण गल्लीमा त्यसरी उभिएको हुन्छ भन्ने कल्पना गर्न म सक्दिनँ । न कुनै चहलपहल, न भीडभाड । शान्त र उपेक्षित देखिन्छ पामुकको म्युजियम । म बिस्तारै आफ्ना पाइला त्यतातिर सार्न थाल्छु ।
पामुकको संग्रहालय

इस्तानबुल आउने अवसर जुर्दा मलाई एक किसिमको रोमाञ्च अनुभव भएको छ । निकै पुरानो इतिहास र संस्कृति बोकेको अनि पर्यटकहरूका लागि आकर्षक मानिने अचम्मको सहर इस्तानबुल मेरा लागि भने ओराम पामुकको सहर पनि हो ।

मनको एक कुनामा उनको घर खोजेर भेट्न जाने इच्छा पनि नभएको कहाँ हो र मलाई ? तर मेरो अल्पज्ञाननै भन्नुपर्छ, ओरान पामुक आफ्नै जन्मथलोमा बस्दैनरहेछन् । मलाई लागेको थियो, नोबल पुरस्कार विजेता लेखकको घर र त हरेक ट्याक्सी चालकले लगेर देखाइदिन्छ होला ।
जो सुकैलाईसोद्धा पनि छाती फुलाएर उनका बारेमा भन्छ होला । तर, मैले भेटेका अधिकांश मानिसलाई या त उनको बारेमा केही थाहा छैन या उनका बारेमा कुरा गर्न उनीहरूलाईरुचि छैन । मैले बल्लबल्ल एकजना अंग्रेजी बोल्ने मानिससँग नोबल पुरस्कार प्राप्त पामुक किन टर्किसहरूमाझ यति उपेक्षित छन् भन्ने विषयमा केही जानकारी बटुलें ।

उचकसवार सितेसी भन्ने ठाउँमा जहाँ म बसेको छु, यहाँ एउटा जनरल स्टोर चलाउँछन् अली एदेमल । बेलायतमा बसोबास गरिरहेका र पेसाले इलोक्ट्रेनिक इन्जिनियर अली बूढो बाबु एक्लो भएका कारण उनलाई सघाउन देश फर्केको एक वर्ष मात्र भएको छ । अलीका अनुसार ओटोमन साम्राज्यको निधारमा अरू पश्चिमा मुलुकले लगाउने गरेको अरमेनियनहरूको नरसंहारको आरोपलाई आम टर्किसहरू अस्वीकार गर्छन् ।

त्यो धेरै पुरानो युद्धका बेला दुबै पक्षले एकआर्कालाई हताहहत गरेका हुन् भन्ने आम बुझाइको विपरीत आफ्नो लेखाइले वकालत गरेकाले पामुक इस्तानबुलमा बस्न नसकेका रहेछन् । यो धेरै हदसम्म राजनीतिक मुद्दा पनि हो र अहिलेको सरकार ढलेछ भने पामुक आफ्नो देश र गृहनगर फर्किन सक्छन् । तर त्यति हुँदा पनि पामुकको अनुपस्थितिमा उनको म्युजियम भने इस्तानबुलको मुटुमा ढुक्कसँग उभिएको छ । हामीले भए त फरक विचार वा राजनीतिक मत राख्नेका त्यस्ता कुराहरूलाई उहिल्यै ढुंगामुढा गरेर वा आगो लगाएर ध्वस्त पारिसकेका हुन्थ्यौं होला । यति सोच्दासोच्दै म म्युजियमको भवननिरै पुगिसकेको छु । तर यहाँसुनसान छ, मलाई लागेको थियो, यहाँ पनि म लामो लाइनमा बस्नुपर्ला ।

एकछिन उभिएर त्यो रातो रंगको साधारण घरलाई हेर्छु । घाम उल्टोपट्टि परेको छ, तैपनि क्यामरा निकालेर केही फोटा खिच्छु, खच्याक्खच्याक् ।कतै आज कुनै कारणले म्युजियम बन्द त हैन ? वेबसाइटमा त त्यस्तो उल्लेख थिएन । तै पनि टिकट किन्ने झ्यालमा, जहाँ कोही पनि छैन, माथिपट्टि लेखिएका कुराहरू पढ्छु । जनवरी एक, प्रत्येक सोमबार, इद उल फित्र र इद अल अदाबाहेक अरू सबै दिन म्युजियम खुला रहने जानकारी पाउँछु । पामुकका अनुसार संसारका प्रख्यात म्युजियमहरूले इतिहासको दस्तावेजका रूपमा साम्राज्य र सम्राटका कथाहरू समेटेका हुन्छन् । उनी आम मानिसको कथा र सहरको सामयिक परिवर्तनको द्योतकका रूपमा एउटा म्युजियम बनाउन चाहन्थे । त्यसै कारण १९९० मा उनले म्युजियम अफ इनोसेन्स नामक आख्यान र म्युजियम दुवै एकैसाथ सुरु गरे । आख्यान २००८ मा प्रकाशित भयो, म्युजियम २०१२ मा तयार भयो । पुस्तकमा उल्लेख भएका समय र पात्रहरूका दैनिक जीवन र संस्मरणसँग आवद्ध सानातिना हजारभन्दा बढी कुरालाई स्थापना कलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा उनले म्युजियममा प्रस्तुत गरे ।

१९७४ देखि २००० सम्मको समयमा आधारित उपन्यासले एउटा उच्चवर्गीय र अर्को मध्यमवर्गीय परिवारको आगत र विगतका आधारमा १९५० देखि २००० सम्मको इस्तानबुलको समाज र मानिसको दैनिक जीवनको परिवर्तन तथा विकास चित्रण गर्छ । किताबमा ८३ अध्यायमा उल्लिखित ती सबै कुरा यहाँ ८३ वटै कलात्मक सोकेसमा सजाएर राखिएको छ ।

सम्पन्न परिवारको केमल जो आफ्नै स्तरकी केटी सिबलसँग प्रणय सूत्रमा बाँधिन लागेको बेलामा टाढाकी नातेदार फैजमसँग प्रेम गर्न थाल्छ । उनीहरू लुकीछिपी पुराना समानहरू राखिएको धूलाम्य कोठामा भेट्छन् । फैजमको बिहेपश्चात् पनि केमल लगातार आठ वर्षसम्म उसलाई यही घरमा भेट्न आइरहन्छ । उसको आसक्ति कस्तो अचम्मको छ भने हरेक भेटमा ऊ फैजमको केही न केही सानोतिनो सामान सम्झनाको चिनोका रूपमा लिएर जान्छ । तिनै सामान यस म्युजियमका आधार हुन् । तर ती सबै सानातिना कुराहरू संकलन गर्ने नायकचाहिँ ओझेलमा छ । उपन्यासको प्रमुख पात्र केमलसँग पामुकले २००० देखि लगातार सात वर्षसम्म उसको कथा सुनेका थिए, त्यही घरमा जहाँ म्युजियम अफ इनोसेन्स छ । उनीहरू बसेको कोठा, केमलको खाट, टेबुल, कुर्सी र उपन्यासको पाण्डुलिपिका केही पृष्ठ सबैभन्दा माथिल्लो तल्लामा राखिएका छन् ।

टिकट किन्ने झ्यालमा एउटा मान्छे चिहाउँछ, म २५ लिरा तिरेर भित्र छिर्छु । भित्र असाध्यै मधुरो प्रकाश संयोजन गरिएको छ । बाहिरको उज्यालोबाट छिरेका आँखाहरूलाई चिमचिम गररेर म अभ्यस्त बनाउँछु । सबैभन्दा पहिले मेरो आँखा दाहिनेतिर भित्ताभरि ढाकेर राखिएको अजंगको फ्रेममा पर्छ । त्यो फ्रेममा कुनै फोटो वा चित्रकला छैन । चुरोटका ठुटाहरूछन् । थुप्रैथुप्रै चुरोटका ठुटाहरू । मलाई अचम्म लाग्छ । म नजिक गएर हेर्छु, पिनले घोचेर राखिएका थरीथरी चुरोटका हरेक ठुटाहरूको मुनि पामुकको हस्ताक्षरमा केही लेखिएको छ । यी तिनै चुरोटका ठुठाहरू हुन्, जुन फैजमले केमलसँग भेट्दा खाएकी हो । उसले खाएर फ्याँकेका हरेक चुरोटका ठुटा पनि बटुलेर त्यसको लेखोटसहित सँगालेर राखेको छ कोमलले । पछि उसले पामुकलाई गर्वसाथ ती ४ हजार २ सय १३ वटा ठुटा प्रदान गर्छ । तिनका विवरण केमलको सर्तअनुसार पामुकले आफ्नो हस्ताक्षरमा राखेका छन् । केमलको प्रेमको यो रूपले त्यहाँ पुग्ने जोकसैलाई पनि सोच्न बाध्य बनाउँछ, प्रेमको गहिराइको के कुनै सीमा हुन्छ होला ?मलाई भने यी चुरोटका ठुटाहरूले ताजमहलको सम्झना गराउँछन् ।

माथिल्ला तल्लाहरूमाउपन्यास, पात्रहरू, उनीहरूको समय, दैनिकी र उनीहरूको कल्पनासँग आवद्ध अरू सानातिना कुराहरू सजाइएका छन् । केमलले बटुलेका फैजमका चिनोहरू: काइँयो, ब्रस, सिनेमाको टिकट, पोस्टकार्ड, पत्रपत्रिकाका टुक्राटाक्री, कपालमा लगाउने पिन, लुगा, सलाइका काँटी, भाँडाकुँडा, टेलिफोन सेट, सिलाइ मेसिनलगायतका हजारभन्दा बढी निर्जीव वस्तु सजीव भएर रहेका छन्, अहिले नै बोल्लान् जसरी । पामुक भन्छन्, ‘न किताबको कारण म्युजियम बनेको हो, न त म्युजियमका लागि नै किताब लेखिएको हो । यी दुवै आफैंमा सम्पूर्ण कुराहरू हुन् ।’

साधारण कुराहरूको असाधारण संकलन र स्थापनाको यही अनौठो सोचको कार्यान्वयनले गर्दा यसलेसन् २०१४ को युरोपियन म्युजियम वर्ष पुरस्कार प्राप्त गर्‍यो । अहिले अब त्यस किताबमा सिनेमा पनि बनिसकेको छ जसको भेनिस सिनेमा महोत्सवमा यही सेप्टेम्बरमाप्रथम प्रदर्शन पनि भइसक्यो । म्युजियम अफ इनोसेन्समा म बरालिउन्जेल मुस्किलले अरू दुईजना दर्शकहरू त्यहाँ आए । तेस्रो तल्लामा फोटोग्राफी निषेधको चिन्हको छेउमा उभिएर एउटी केटी भटाभट मोबाइलको क्यामराले तस्बिर खिच्दैछे । टिकट बेच्नेदेखि लिएर तलको उपहार पसलमा बेचबखिन सबै एउटै मानिसले भ्याउँदोरहेछ । तल एउटा र पाँचौं तल्लामा अर्को गरी मात्र दुई सुरक्षा गार्ड चुपचाप उभिएका छन्, म्युजियमजस्तै मौन ।

केही घन्टा त्यहाँ बिताएर म बाहिर निस्कन्छु । छेउको सानो पर्खालमा बस्छु । अलि पर एउटी केटी बसेर चुरोटको धूवाँ उडाइरहेकी छे । ऊ मुसुक्क हाँस्छे र मलाई म कहाँबाट आएको भनेर सोध्छे । म नेपाल भन्छु । ऊ आँखा ठूलो पार्दै भन्छे, ‘ओह, अर्थक्वेक ?’ सगरमाथा, गोर्खा र बुद्धपछि नयाँ पहिचान पाएको छ मुलुकले । यसपालि यात्रामा जसलाई नेपाल भने पनि भुइँचालोको कुरा गरिहाल्छ । म भने त्यही भुइँचालो बिर्सन चाहन्छु यो यात्रामा । विषय परिवर्तन गरेर उसलाई कहाँबाट आएकी भनेर सोध्छु ।
‘इस्तानबुल ।’ ऊ हाँस्छे ।
ऊ आफ्नो कुनै साथीलाई म्युजियम देखाइदिनमात्र आएकी रहिछ । म उसलाई भित्र नजाने त भनेर सोध्छु । ऊ चुरोटको धूवाँ उडाउँदै भन्छे, ‘नाइँ, मलाई यो ठाउँ भूताहा लाग्छ ।’

@brazeshk

प्रकाशित: आश्विन २, २०७२

An Experiment

A couple of years back, while visiting Istanbul-Turkey, I shot an experimental video for one of my songs "Timi Sandhai Mero". It was shot on my mobile handset, Samsung Galaxy Note4. What might be interesting is I wrote the lyrics, composed music, performed the vocals, shot and edited the video all by myself. It could have been better if planned otherwise. However, random shots while I was on a tour have completed this video. Just wanted to share it here.

Tuesday, November 29, 2016

...र फुलेनन् गुराँसहरु

मंसीर १२, २०७३ को नेपाल साप्ताहिकमा प्रकाशित


अलि पर, उतापट्टिबाट आइरहेका दुईजना केटीहरुमध्ये एकजनाले हामी सबैको ध्यान एकैपटक तानिन् ।

२६ वर्ष अघि, २०४७ साल तिरको कुरो हो । निर्देशक अरुणकुमार झा, अभिनेता सन्तोष पन्त, पत्रकार शैलेश आचार्य र म घण्टाघरबाट कमलादी स्थित वसन्त चौधरीको ग्रूप थ्री भन्ने एउटा विज्ञापन एजेन्सीको अफीस तिर गइरहेका थियौं । त्यतिबेला ग्रूप थ्रीले नै उर्वशी भन्ने सिने पत्रिका पनि निकाल्थ्यो जसको सम्पादक शैलेश दाइ थिए । हामी एउटा सिनेमा बनाउन लागिरहेका थियौं, “..र फुल्छन् गुराँसहहरु” । त्यसको लागि भेटघाट गर्ने थलो पनि उर्वशीको अफीस नै थियो ।

भर्खरभर्खर केही टेलिफिल्महरुमा अभिनय गरेको म, त्यस सिनेमाबाट ठूलो पर्दामा हाम्फाल्ने भएको थिएँ । त्यतिबेला सबैको आँखा लाग्ने नबिल बैंकको गतिलो जागीर पनि मैले सिनेमाको हीरो बन्नका लागि तिलाञ्जलि दिने मनस्थिति बनाइसकेको थिएँ । आफैले लेखेको कथामा पटकथा र सम्वाद तयार भैसकेको थियो । एउटा प्रेमकथामा आधारित त्यस चलचित्र आएपछि फर्केर हेर्नपर्दैन भन्ने लाग्थ्यो मलाई भर्खर बीस एक्काइस वर्षको उमेरमा । अरु सबै मुख्य भूमिकाहरु पनि कसले खेल्ने भन्ने लगभग टुंगो लागिसकेको थियो ।

Sunday, November 20, 2016

एक शुभेच्छु पाठकको प्रतिकृया

महेन्द्र आदर्श विद्याश्रमको पढाई सकिएनि सातदोबाटो जाने मेरो बानी सकिएको थिएन । मेरो जक्सन भएको थियो सातदोबाटो । बिहान या साँझ दिनको एक पटक नगै चित्त बुझदैनथ्यो  । केटाहरुसँग बस्यो चिया खायो । फर्कियो । <br>
<br>
एकदिन हामी महेन्द्र आदर्श विद्याश्रम अगाडिको चिया पसलमा बाहिरै बसेर चिया खाँदै थियौं । सडक तिरै फर्केर चियाका चुस्की लिइरहेका बेला उमेशले सडक तीर हेरेर उत्साहित हुदै भन्यो &quot;उ उ दाई त्यो गाडीमा ब्रजेश ।&quot; मैले नि पुलुक्क हेरें अखबारको पानामा देखे जस्तै एउटा अनुहार आफै गाडी चलाएर गोदावरी तिर जाँदै थियो । तर म ठोक्का गरेर भन्न सक्दिन त्यो ब्रजेश थियो या ब्रजेश जस्तै अरु कोई ।
त्यतिबेला म सातदोबाटोको दीपावली पुस्तकालयको सदस्य र नियमित पाठक थिएँ । ब्रजेशलाई नदेखे नचिनेको भए  पनि बेला बेला कान्तिपुर,नागरिक आदिमा आउने  ब्रजेशका लेखहरु चाहिँ म पढ़थ्ये । सायद त्यही भएर हुनुपर्छ उमेशले बाटोमा देखिएको ब्रजेश मलाई देखाएको ।

एकै टेकमा तीन अन्तरा

कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित बम्बै, २०...... गति रोधक पुढे आहे सडकको किनारामा ट्राफिकको सूचना गाडिएको बोर्डमा मराठीमा लेखिएको थियो, अगा...