Thursday, December 6, 2012

.....हिमाल बेच्न पाइयोस्


published in Naagarik daily.

नभेम्वर ३, २०११, बिहान पौने सात बजे
पोखराको टूरिष्ट बस पार्क । माकलटोपी लगाएको एउटा बूढो मान्छे यता र उति गर्दै छ । बस चढ्न आएका ‘खैरे’ हरुलाई उसका अभ्यस्त आँखाहरु तौलन खोज्दैछन् । हातमा बोकेको एउटा हिमश्रृँखलाका लाम्चो पोष्टर फिंजाएर देखाउँदै ऊ खैरेका झुण्डझुण्ड चाहार्दै छ ।
‘व्यूटीफूल माउण्टेन सर । चीप एण्ड बेस्ट ।’

उसले नर्थ फेसको नक्कली लोगो छापिएको ठूलो झोला काँधबाट छड्के पारेर भिरेको छ । त्यहाँ भित्र कोचेको छ उसले हिमालहरु । माछापुच्छ्र«े, धौलागिरि, अन्नपूर्ण एक र दुई । हरेक हिमालसंग कठ्याँग्रिएका छन् उसका आवश्यकताहरु । छोरीको स्कूलको फी कठ्याँग्रिएको छ, दुई वर्ष अघि देखि घस्टाएर कुइना फाटेको र लगाउनै नमिल्ने गरी छोटो भएको छोरोको स्वेटर, बूढी आमाको दमको औषधि, स्वास्नीको एउटा न्यानो पछेउरा अनि आफ्नो लागि एक क्वार्टर सस्तो रम ।
‘आजकलका छौंडाछौंडीहरुलाई त भिटामिन पनि चाहिँदैन सप्रिनलाई । मल हाल्या विकासे मूला जस्तो बर्षैपिच्छे हलक्कलक् बढ्छन् । हाम्रो पालामा जस्तो कहाँ सुख छ र बाउआमालाई ।’
छोराको उँचाइ बढेकोमा पनि गुनासो गर्नुपर्ने कस्तो वाध्यता होला त्यो ।
‘यस पटक चीसोले मार्ला जस्तो छ ।’
आफ्ना दुइ हात रगड्दै ऊ थचक्क बस्यो । उत्तरको आकाश वादलले ढाकेको छ । केही पनि देखिंदैन । एउटा सूर्तीको सानो पोको निकाल्यो, पातलो सानो सानो कागज निकाल्यो, त्यसमा अलिकति सूर्ती हालेर दक्षताका साथ बेरबार पारेर कागजको छेउमा जिब्रो घुमायो अनि चपक्क टाँस्यो । आफ्नो कलाकारीसंग सन्तुष्ट भएझैं एक पटक हे¥यो र चाइनिज लाइटरको आगो त्यसमा झोस्यो । लामो सर्को तानेर धुवाँ उडायो । उसलाई यो कागज र सूर्ती एउटा खैरेले दिएको रे । उसैले चुरोट बनाउन पनि सिकाएको रे ।
‘कम्ता नयाँनयाँ कुरा सिकाएर जान्छन् हामीलाई यी खैरेहरु ।’
ऊ अब हिमालमा लागेका धूलोहरु भुईँमा फिंजाएर ओसिलो कपडाले पुछ्न थाल्यो । उत्तरी आकाशका हिमालहरु ढाकिएका भए पनि भुईँमा लम्पसार परेका उसका हिमालहरु टिलिक्क टल्किएका थिए । ऊ फेरि तिनलाई पोको पार्न थाल्यो । यस पटक अन्नपूर्णलाई झोलामा थन्क्याएर उसले धौलागिरि हातमा बोक्यो ।
‘यसले चाहिँ बोहोनी गर्छ कि ?’
एक पटक उसलाई एउटा कुइरीले धौलागिरिको आकार स्वास्नी मान्छेको स्तन जस्तै सुन्दर छ भनेकी थिई रे । उसले कान रातो पार्दै भन्यो र फेरि एकातिर अलप भयो ।
अघिल्लो साँझदेखि निरन्तर परेको बेमौसमी पानीले पोखरामा चीसो वास्तवमै ह्वात्त बढाइदिएको छ । नभेम्वरको पहिलो हप्ता नत्र भने त पोखराका लागि पर्यटकीय समय मानिन्छ । तर एक हप्ता यहाँ बस्दा हिमालको मुख पनि देख्न पाइएन । कुनै कुराको शोक मनाए जस्तो दिन घुम्म भैरह्यो । रुन खोजेको तर आँसु नआएको आँखा जस्तो आकाश मात्र रसाउँथ्यो र टिलपिल गथ्र्यो । अघिल्लो रात मनको बह थाम्न नसकेर भक्कानो फुटेजस्तो मज्जाले रोयो पोखराको आकाश । उसलाई हलुका भएको होला आज ।
सात बजे छुट्ने भनिएको बस समातेर पोखराबाट काठमाण्डौ जान म एका बिहानै टुरिष्ट बस पार्क पुगेको थिएँ । म निस्कँदा सिमसिम पानी अझै बाँकी नै थियो । पौने सातमा बस पार्क पुगे पछि थाहा भयो, ‘सात जना मुलाङ्खारे कुइरे’ ले सिट रद्द गरेका कारण बस अब आठ बजे तिर मात्र हिँड्छ रे । अरु यात्रु खोज्नु परिहाल्यो । टूरिष्ट सिजनमा पनि सातसात सीट खाली राखेर हिंड्नु भनेको इगो हर्ट हुने कुरा पो हो त । अरु बसको अगाडि कसरी नाकमुख देखाउनू ?
एक घण्टा भन्दा बढी समय अब म कसरी बिताऊँ त ? झोलामा किताबहरु त यात्रामा कहिल्यै छुट्दैनन् । केही पढ्न थालौं ? मन नै भएन । फोनमा नेट चलाऊँ भने पनि दूरसंचारको थ्री जीले रक्तचाप मात्र बढाउँछ । म यताउति आँखा डुलाउँछु, अरु केही रुचिकर पात्रहरु देखिन्छन् ।  तिनलाई हेर्दै, सोच्दै र तिनीहरुसंग बोल्दै म यो समय कटाउने निधो गर्छु ।
एउटा अर्को अधवैंशे, बैशाखीमा झुण्डेर फुत्रुक्फुत्रुक् घुम्दै छ । उसले हातमा बोकेको छ, ए फोर साइजको कागजमा कम्प्यूटरको प्रिन्ट आउट । उसको आफ्नै पूर्णकदको फोटो र ठूलाठूला अक्षरमा लेखिएका छन्, ‘यू क्यान हेल्प मी ।’ तर कसैले अहिलेसम्म उसलाई हेल्प गरेको देखिएको छैन ।  तर आशावादी छ ऊ, बसपार्क भरि छरिएका खैरेहरुका झुण्डमा कागज देखाउँदै फन्फनी घुम्दै छ । नेपालीलाई ऊ देखाउँदैन । किनभने उसलाई थाहा छ, नेपालीसंग उसलाई सहयोग गर्ने धन पनि छैन, मन पनि छैन ।
बखतवहादुर रहेछ उसको नाम । बागलुङ माथि कतै एउटा गाउँको वासीन्दा रहेछ । बीस वर्ष अघि जंगलमा घाँसपात गर्न आएका गाउँका ठिटीहरुलाई प्रभावित गर्न खोज्दा त्यसको ठूलो मोल चुकाउनु परेको रहेछ ।
‘रुख चढेर स्याउलाहरु झार्दाझार्दै कुन बेला आफै स्याउला भइयो, थाहा पाइएन बाबु ।’
बेलामा उपचार नभएको कारण पछि खुट्टो नै काट्न परेछ । पाँचसात वर्ष अघि पोखराको हरियोखर्क अस्पतालका खैरेहरुले खुट्टा हालिदिन्छन् भन्ने सुनेर आएको रहेछ । तर त्यो कुष्ठरोगको लागि मात्र काम गर्ने अस्पताल परेछ । रुखबाट खसेर काटेको खुट्टा हाल्न नमिल्ने । त्यसबेला देखि ऊ पोखराम नै बस्छ रे ।
‘खुट्टै जान परेपछि कुष्ठरोगले गा’ भए हुन्थ्यो नि हजुर, नक्कली त हालिदिन्थे ।’
फिस्स हाँसेर बखतवहादुरले भन्यो । त्यो परिस्थितिमा पनि रमाइलो गर्न सक्ने बखत साँच्चै नै वहादुर लाग्यो मलाई ।
अलि पर भर्खरै चार जोडी नेपालीहरु आए । उनीहरु छेउको हँसिलो, फरासिलो र मिजासिलो साहूजीको चिया पसलको बेन्चीमा बसे । उमेरले २० वर्ष पनि नपुगेका जस्ता लाग्ने सबैका अनुहार उन्मादले चहकिएको देखिन्छ । एउटा प्रश्न अचानक मनमा उब्जियो । घरमा के भनेर आएका होलान् यिनीहरु ? शैक्षिक भ्रमण ? वा कलेजको समूह भ्रमण ? वा हाम्रो समाज अब स्वच्छन्दताको बाटो तिर लम्किसकेको छ ?
छेवैको सार्वजनिक चर्पीबाट एउटा वहादुर फुत्त निस्क्यो । अगाडि बसेको कुरुवा र उसको अगाडि राखिएको ढ्वाङलाई नदेखेको जस्तो गरि अगाडि बढ्यो । त्यहाँ अँग्रेजीमा लेखिएको थियो,
डोनेट फर क्लिन ट्वाइलेट ।
शायद अँग्रेजी बुझ्दैनथ्यो त्यो मान्छे । कुरुवा आफूबाट परपर हुँदै गइरहेको मान्छेलाई हेरेर करायो,
‘दाइ पैसा......ओ दाइ.....पिसाब फेरेको पैसा भन्या.....ओ फलान्थोक्.....’
उसले अन्त्यमा त्यो मान्छे र उसकी आमालाई एकैपटक गाली गर्न भ्यायो । तर फलान्थोक् नसुने झैं गयो । शायद यस्तै कारणहरुले गर्दा होला क्लिन ट्वाइलेट क्लिन बाहेक अरु सबै थियो । दुइटा सानासाना खोर जस्ता शौचालयमध्ये एउटाको माथिसम्म आइपुगेको मलमूत्र अब बाहिर तिरै आउला जस्तो अवस्थामा देखिन्थ्यो । प्राकृतिक आवश्यकता रोक्न नसक्नेहरु त्यसैमाथि पनि थप योगदान गरिरहेका थिए । सामूहिक प्रयत्नले गर्न नसकिने कुरा के छ र ? यो प्रयत्नको परिणाम पनि अब धेरै टाढा थिएन भन्ने कुरा क्लिन ट्वाइलेटको वर्तमान अवस्थाले पुष्टि गरिरहेको थियो । एउटाको  थाप्लोमा लेडिज र अर्कोको थाप्लोमा जेन्ट्स लेखिएको थियो तर भालेपोथी दुबै जात जता पनि जाने आउने गरेर नारी पुरुष समानताको उल्लेखनीय उदाहरण कायम गरिरहेका थिए । एउटी कुइरी प्लाष्टिकको कपमा कालो चिया लिएर आफ्नो पालो कुर्दै थिई । ढोका खुलेर मान्छे निस्के पछि ऊ पोथी मयुर लच्के झैं अघि बढी । तर एक जना मान्छे खै कताबाट हो प्रकट भयो र सत्तरीको स्पीडमा उसलाई उछिनेर भित्र छि¥यो । आफ्नो पालो त्यसरी मिचिएकोमा ऊ जिल्ल परी । चारै तिर हेरेर कुम उचाल्दै ऊ बम्की,
‘ह्वाट् द फ.....।’
वरिपरिका मान्छेहरु फिस्स हाँसे । अब ऊ अझ नजीक सरेर बसी ता कि अर्को कुनै सुपर हिरो ऊ भन्दा पहिले छिर्न नभ्याओस् । पालो आएपछि हातमा भएको चियाको कप बोकेरै ऊ भित्र पसी । शायद उसलाई डर थियो उसको दश रुपैंया परेको जूठो चिया ऊ बाहिर आउँदा कसैले लिएर टाप ठोकिसकेको हुन्थ्यो । तीन मिनेट पछि बाहिर निस्कँदा पनि कप उसको हातमै थियो र त्यही चिया सुर्काउँदै ऊ एकातिर लागी ।
‘कति घिन पनि नलागेको होला यसलाई छ्याः’
एक जनाले प्वाक्क भन्यो, अरु दुईतीन जना हाँसे । अर्कोले होमा हो मिलायो,
‘यी खैरेहरुले आफूलाई जति सभ्य र सुघ्घरी भने पनि हामी त कमसे कम चर्पीमा बसेर खाने पिउने गर्दैनौं ।’
‘विन्डो सीट....विन्डो सीट.......’
यात्रु नपुगेको कुनै एउटा अर्को टुरिष्ट बसको कर्मचारी कराइरहेको थियो । इगो उसको बसको पनि त छ नि ।
मलाइ पनि चिया खान मन लाग्यो । फरासिलो साहूजीको पसल तिर जाँदा देखें, पिसाब फेरेर पैसा नतिर्ने फलान्थोक् पनि त्यहीं रहेछ । धन्य हो, आफू र आफ्नी आमालाई गाली खुवाएरै भए पनि उसले पूरै दुई रुपैंया बचाएको छ । थोपाथोपा मिलेर समुन्द्र बन्छ भन्ने कुरा उसले राम्ररी बुझेको रहेछ । भविष्यको करोडपति तात्तातो चियासंग क्रसँ उग्रयाइरहेको रहेछ । उसले चिया सुर्काउँदा निस्केको सुरुप्सुरुप् र क्रसँ चपाउँदाको च्याप्च्याप् आवाजलाई छेवैमा बसेको बूढो कुइरे बडो चाख मानेर सुनिरहेको थियो । ध्यान दिने हो भने मुख खोलेर चपाइरहेको उसको कुन बंगाराले कति प्रतिशत चपाउँदो रहेछ भनेर पनि हिसाब गर्न सकिन्थ्यो । त्यही बेला बखत वहादुर उत्साहित मुद्रामा आइपुग्यो । उसको अनुहारमा भएको चमक र ओठमा तनक्क तन्केको मुस्कान हेर्दा लाग्थ्यो कुनै उदारमना कुइरेले राम्रै हेल्प दिएको हुनुपर्छ ।  चिया र बम पाउरोटी मागेर सन्तुष्ट भावमा खान थाल्यो ।
सवा आठ बज्न लागेको रहेछ । मेरो बसले घ्यार्घ्यार गर्दै हर्न बजायो । म हतारहतार चिया सकेर त्यतै लम्कें । मुलाङ्खारेहरुले रद्द गरेको सात वटा सीट मध्ये पाँचवटा भरिएछ । बाँकी दुइ जना त बाटोमा टिप्न कसो नपाइएला भनी बसका कर्मचारीहरु कादेखि कानसम्म हाँसिरहेका थिए । बस अघि बढ्यो, मेरा पात्रहरु पछिपछि छुट्दै गए ।
हिमाल बेच्ने देखिएन । कुनै हिमाल बिक्यो कि बिकेन होला आज ? शायद कुनै अर्को हूल तिर छिरेको होला र मनमनै गाउँदै होला,
बिहान उठ्ने बित्तिकै, हिमाल बेच्न पाइयोस्...........

एकै टेकमा तीन अन्तरा

कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित बम्बै, २०...... गति रोधक पुढे आहे सडकको किनारामा ट्राफिकको सूचना गाडिएको बोर्डमा मराठीमा लेखिएको थियो, अगा...