मन नपरेका साथीहरू

२०७० वैशाख १४ कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित

हामी आमाबाबु छान्न सक्दैनौं, दाजुभाइ वा अरू नातागोता छान्न सक्दैनौं । रमाइलो मेलामा हात खाली नजाने चिठ्ठा खेल्दा पुरस्कारको रूपमा जेजस्तो सामान परे पनि चुइँक्क बोल्न नपाएको जस्तो हुन्छ नातागोता । साथीहरू भनेको मात्र यस्ता हुन्, जो तपाईं आफ्नो मनले बनाउन पाउनुहुन्छ । तर नचाहँदा नचाहँदै पनि, फुट्या आँखाले देख्न नसकिनेहरूलाई साथी बनाउनुपर्ने अवस्था आयो भने कस्तो हुन्छ होला ? सुन्दाखेरी तपाईँहरूलाई पत्यार लाग्दैन होला । म पनि अरूले भनेको भए पत्याउन्नथिएँ होला । 

तर केही दिन भयो, अचेल मेरा दुईजना नचाहेको साथीहरू बनेका छन् । तिनीहरूसँग मेरो पूरै समय बितिरहेको छ । ती जुम्ल्याहा दाजुभाइहरूलाई राम्ररी चिन्ने प्रयासमा छु म । ठ्याक्कै एउटै अनुहारका छन् ती दुवै । काटीकुटी उस्तै, दुरुस्तै । यी दाजुभाइ यस्ता हुन्, अहिलेको मेरोजस्तो अवस्थामा तिनको साथ नभई मान्छेलाई सुख्खै छैन । तर पनि हरेक मान्छेको चाहना हुन्छ, तिनको संगत गर्नु नपरोस् । कुनै दिन तिनको भर पर्नुपर्ला भनेर मैले त चिताएको पनि थिइनँ । तर अचानक ती मेरो जिन्दगीमा आए । म चाहन्छु, चाँडोभन्दा चाँडो ती जसरी आएका थिए, त्यसरी नै भागून् । ती मेरा नयाँ साथीहरूको सहाराबिना आजकल म हिँड्न पनि सक्दिनँ । समयभन्दा अघि हिँड्नुपर्छ भन्ने मेरो अहिलेसम्मका मान्यताहरू यतिबेला चकनाचुर भएका छन् । म त समयसँगै पनि हैन त्योभन्दा धेरै पछि परिसकेको छु जस्तो लाग्न थालेको छ आजकल । ती साथीहरूले सहारा नदिने पनि हैनन् । तर त्यो सहारा लिएर मलाई पटक्कै खुसी लाग्दैन ।

Read More

यायावर : पुस्तक समीक्षा

akhijhyal.com बाट तानिएको

‘बिहान उठ्ने बित्तिकै हिमाल हेर्न पाइयोस, यी हातले संधै-संधै नेपाल लेख्न पाइयोस।’ अजङ्गको कपाल, चस्मेलु हेराइ, हातमा पेन्ट ब्रस, नाम थाहा नभएपनि यी म्युजिक भिडियोका पेन्टरलाइ मैले दशक पहिलेनै याद गरिसकेको थिएँ। समयको क्रमसंगै यिनलाई टेलिभिजनको पर्दामा देखिने क्रम निरन्तर रह्यो, घरि गीतको भिडियोमा नाचिरहेका, घरि कुनै कार्यक्रममा उद्घोषण गरिरहेका। विस्तारै फिल्म क्षेत्रसंग सम्बन्धित  खबरमा पनि यिनी देखिन थाले। राष्ट्रिय साप्ताहिकमा फन्को मारिरहेको अवस्थामा पनि यिनलाई धेरै भेटियो। विभिन्न रुपमार्फत समाजको गहिराइ नाप्न सफल यिनै बहुमुखी प्रतिभाका धनिले हालै आफ्नो अलग रुपको दर्शन गराए, ब्रजेश खनाल – याज अ नोभलिस्ट।

“पैसा त जसले जसरि पनि कमाउन सक्छ, धनि त त्यो हो जसले सम्बन्धहरु कमाउन सक्छ।” यायावरलाइ यिनै सम्बन्धका पाटा केलाइएको अभिव्यक्तिका रुपमा चित्रण गर्न सकिन्छ। उपन्यासको मुलपात्र वैकुण्ठ र उसकी श्रीमती जुनेलीबिच वैचारिक अभिव्यक्ति विहिन सम्बन्ध रहेको छ। किशोरावस्था देखिनै परिचित रहेता पनि घटना र परिस्थितिले उनीहरुलाई एकआपसमा अन्जान बनाएको छ। जीवनकालमा भोगेको एक बज्रपातबाट माथि उठ्न नसकेका यी दुइलाइ दशवर्षे द्वन्दका क्रममा हिंशा भोगेका वा परिवारजन गुमाएको शोकमा अझै मानसिक रुपमा छट्पटाइरहेका नेपालीहरुको प्रतिनिधि पात्रका रुपमा लिन सकिन्छ।

कालो राम पात्र समाजमा रहेका खबर चलन, व्यवहार र कुसंस्कारको उपज हो। हाम्रो समाजका ‘गब्बर सिंह’ वर्गको प्रतिनिधिका रुपमा उसलाई उभ्याइएको छ। विशेषत: अशिक्षा र अज्ञानतामा पिल्सिएको ग्रामिण समाजमा उ र उजस्तै पात्रहरुले आफ्नो धाक धक्कु प्रयोग गरेर निमुखा गाउँलेको नाजायज फाइदा उठाउने गरेका छन्। वैकुण्ठ-कालो राम भिडन्तलाइ अन्यायको पराकाष्ठा सहन नसकी प्रतिकारमा होमिएका शोषित वर्गहरुको आक्रोसको उपजका रुपमा चित्रण गरिएको छ।

Read More

नयाँ वर्ष

नयाँ शीशीमा खन्याएर पुरानै रक्सी
फेरि आएको छ नयाँ वर्ष
चियर्स भनेर गिलास जुधाउन
म बिर्सेर उसका पुराना आनीबानी
घुट्क्याइदिन्छु उसको सगुन
चररररररर गर्दै घाँटीदेखि पेटसम्म पोलेर जाने
उसका पुरानै वाचाहरू
अलिअलि रमरम बनाउँछ
अलिअलि झमझम बनाउँछ
अनि आशावादी म सोच्न थाल्छु
यसपालि त सुध्रेको जस्तो छ
नयाँ वर्षको अनुहार टाँसेर
कस्मेटिक सर्जरी गरेर आएको
यो पुरानै ढँटुवा

Read More

कहिले हीरो-कहिले भिलेन

A review by Janak Raj Sapkota published in Nepal New Magazine of April 14, 2013

रुसी साहित्यकार भ्लादिमिर नाभेकोभको उपन्यास लोलितामा प्रमुख पात्र छ, हम्बर्ट। अधबैँसे हम्बर्ट हरदम बचेखुचेको बैँस अनि ताकत यौन सन्तुष्टिमा खर्चिन्छ। तैपनि, उसको तिर्सना कहिल्यै मेटिँदैन। ब्रजेशको उपन्यास यायावरमा प्रमुख पात्र छ, बैकुण्ठे। उसको केटौले, जवानी र अधबैँसै उमेर यौनको अतृप्त कुण्ठामा बित्छ। चरम मनोरोगको सिकार भएको मुख्य पात्र बैकुण्ठेका अनुभूति, संवेग र आवेगहरू नै उपन्यासको कथा हो। मुख्य पात्रसँग फिल्मका कथामा झैँ अनेकन् पात्रहरू ठोक्किन आइपुग्छन्। हँुइकिरहेको बसको झ्यालबाट स्वाट्ट देखिने र हराई जाने दृश्यजस्तै पात्रहरू पनि उपन्यासमा देखा पर्छन्। उपन्यासको धागो भने बैकुण्ठेको मनभित्र गुम्सिएको अतृप्त यौन कुण्ठासँगै अगाडि बढेको छ। हम्बर्ट र बैकुण्ठे विपरीत धु्रवका पात्र हुन्। एउटा यौनका निम्ति मरमिेट्ने, अर्को यौनबाट पलायन हुने।

Read More

ताल्चाको तोड

बायाँ फन्को १०५

यो स्तम्भ लेख्ने एक दिन अघि बडो रमाइलो अनुभव गर्न पाइयो । कीर्तिपुरको क्रिकेट मैदानमा नेपाल र यू ए इको बीच एसीसी क्रिकेटको सेमी फाइनल खेल हेर्न पुगियो । नढाँटी भन्दा यस अघि मैले मैदानमै गएर क्रिकेट हेरेको थिइँन । संयोगवश त्यस दिन मैदानमा सबै भन्दा ठूलो दर्शकसंख्याको सहभागिता पनि भयो । अनुमानित अठ्ठार हजार जति मानिसहरु त्यहाँ आफ्नो देशको जीत हेर्नका लागि उत्साहित थिए । कसैले अनुहारमा नेपालको झण्डा पोतेका थिए, कसैले हातमा नेपालको झण्डा हल्लाइरहेका थिए, कोही झ्याली पिट्दै थिए, कोही ड्रम बजाइरहेका थिए, कोही अनवरत थपडी बजाइरहेका थिए र सबै करतल ध्वनिमा एउटै शव्द दोहो्याइरहेका थिए ।

“नेपाल, नेपाल, नेपाल”

आफूभन्दा बलियो, अनुभवी र सुविधासम्पन्न खेलाडीहरुले भरिएको यू ए इ संगको त्यो खेल नेपालले जित्यो । आज यो स्तम्भ लेख्ने दिन नेपाल अझै बलियो विश्वकप समेत खेलिसकेको अफगानिस्तानसंग खेल्दैछ र आशा गरौं यो छापिने दिनसम्म हामीले उपाधि जितेको चार दिन भैसक्नेछ । खेल मैदानमा उपस्थित भएका अठ्ठार हजार दर्शकहरु र मात्र प्रतिनिधि थिए देशभरका अरु नेपालीहरुको जो त्यहाँ नभए पनि नेपालले जितोस् भनेर दिनभर उत्साहित रहेका थिए । यसले क्रिकेट खेल प्रति हाम्रो बढ्दो रुचि त प्रष्ट पार्छपार्छ, तर अप्रत्यक्ष रुपमा देख्न सक्ने हो भने एउटा अर्को ठूलो पाठ हामीलाई पढाएको छ ।

हामी र हाम्रो एकता कतै गएको छैन रहेछ । कारण पाउने हो भने हामी अझै पनि मुठ्टी भएर कस्सिन सक्दा रहेछौं । कस्सिएको मुठ्ठीमा निकै ठूलो तागत हुन्छ । तर केही स्वार्थी मानिसहरुले त्यो मुठ्ठीलाई आन्दोलनका नाराहरुमा उचालिने बनाइदिएका रहेछन् । खेल मैदानको त्यो भीडमा कुनै विभाजन थिएन । त्यहाँ न कोही पहाडी थियो, न कोही मधेसी । न कोही जनजाति थिए, न कोही दलित, न कोही सर्वहारा, न कोही बुर्जुवा, न कोही सुकिलामुकिला, न कोही धूलामैला । त्यहाँ सबै नेपाली थिए, मात्र नेपाली, आफ्नो वास्तविक अनुहार र परिचयका साथ । अटेसमटेस गरेर कुममा कुम जुधाएर बसेकाहरु सबै एक थिए । हामी त एकै रहेछौं भन्ने त्यो सुखद अनुभूतिले निकै दिनदेखि बिथोलिएको मेरो दिमागलाई सित्तल बनायो । राजनीतिका नाममा सत्ताको पासा खेल्न थर्की फिँजाएर बसेका शकुनिहरुले मात्र हामीलाई थरिथरि बहानामा फुटाउने रहेछन्, पासका गोटीहरुलाई सारे जस्तो घरि यता र घरि उता सार्नेरहेछन् नत्र हामीमा कुनै अनेकता छैन भन्ने कुरा एकपटक फेरि क्रिकेट खेल मैदानमा बलियो भयो । 

धर्म, राजनीति र भिन्नभिन्न वादहरुका एउटै मात्र निहित स्वार्थ हुन्छ, फुटाउने र राज गर्ने । यो सदियौंं पुरानो तरिका अझै पनि किन हामी चल्न दिन्छौं ? आजका युगका हामी त निकै विवेकशील र सचेत प्राणीहरु हौं । तर दुःखको कुरा के भने मानिसहरुको ज्ञान र चेतनाको विकास राम्ररी नभएको बेलामा केही टाठाबाठा धूर्तहरुले शुरु गरेको यो मूलमन्त्र आज पनि कायम छ । त्यसलाई जरोबाट उखेलेर मिल्क्याउने हामीले नै हो । त्यसका लागि पहल गर्न हायद अझै पनि ढीला भएको छैन । खरानीको थुप्रो भित्र भुङ्ग्रोको अवशेष बाँकी रहुन्जेल आशाको उज्यालो मर्दैन । क्रिकेट मैदानमा त त्यसको राँको नै बलेको थियो । उपयोग गरेको खण्डमा राँकोले न्यानो पनि दिन्छ, उज्यालो पनि दिन्छ । दुरुपयोग गरेको अवस्थामा पोल्छ, डढाउँछ, नाश गर्छ । के गर्ने भन्ने कुरा हाम्रै हातमा छ । नभएको समस्यामा हामीलाई अलमलाउन खोज्नेहरुलाई फिल हुन नदिनु हाम्रै हातमा छ, अरुको हैन । 

ओशोले कुनै किताबमा एउटा सूफी लोककथाको उल्लेख गरेका छन्, जुन आज हाम्रा लागि उपयोगी हुनसक्छ । कुनै एक राजालाई चार जना धुरन्धर विद्वान प्रत्याशीहरुबाट प्रधानमन्त्री छान्नु थियो । राजाले चारै जनालाई एउटा कोठामा भेला गरेर भनेछन्,

"तपाईंहरुलाई म यो कोठामा थुनेर जान्छु । मैले बाहिरबाट ढोका बन्द गरेपछि यहाँ भित्र भएको यो नम्वरवाला ताल्चा बन्द हुन्छ । यसलाई खोल्ने फर्मूला पत्ता लगाएर जो पहिले बाहिर निस्कन्छ, ऊ नै प्रधानमन्त्रीको लागि योग्य ठहरिनेछ ।" 

राजा बाहिर जानासाथ तीनजना कागज कलम लिएर हिसाब गर्न बसिहाले । सबैभन्दा पहिले कसले त्यो ताल्चाको तोड फेला पार्ने भन्ने होड शुरु भयो । चौथो प्रत्याशी भने शान्त भावमा आँखा चिम्लेर सोच्न थाल्यो । अरुहरु जटिल गणीतिय सूत्रहरु केलाउँदै गर्दा ऊ केही बेरमा जुरुक्क उठेर ढोकातिर गयो र ताल्चालाई तान्यो । ताल्चा बन्द नै थिएन, प्याट्ट खुल्यो र ऊ बाहिर निस्क्यो । समस्याको समाधानका लागि जाने जतिका विद्वता लगाइरहेका बाँकी तीन जनाले त्यो थाहा पनि पाएनन् । राजा चौथो मान्छेलाई लिएर भित्र आएर आफूले प्रधानमन्त्री पाइसकेको बताएर अरु सबैलाई घर जान भने । सबै विस्मित भए । समस्याको समाधान गर्न थाल्नुभन्दा पहिले समस्या वास्तवमै छ कि छैन भन्ने कुरा निक्र्यौल गर्नु आवश्यक हुन्छ र त्यही नै बुद्धिमानी पनि हो ।

अहिले हाम्रा राजनीतिकर्मीहरु पनि बन्द नभएको ताल्चाको तोड खोज्न हिसाकिताब गरिरहेका छन् र हामी कहिले त्यो खुल्छ र हामीले निकास पाउने हो भनेर कुरिरहेका छौं । 

Read More

हामीले टाइ भिरेका छौं

एउटा पासो भिरेर आफ्नै गलामा
ऐना हेरेर गमक्क परेका छौं
हामीले टाइ भिरेका छौं
टाइले हामीलाई लाग्छ,
विशिष्ट बनाएको छ
टाइले हाम्रो व्यक्तित्वलाई
केही पत्र माथि चढाएको छ
त्यसैले त
टाइ लगाउनका लागि नसिलाइएका
कुच्चमुच्च परेका,
कलर नमिलेका कमेजमाथि नै पनि
करबलले गाँठो कस्द
हामीले टाइ भिरेका छौं ।

Read More